زمان تقریبی مطالعه: 5 دقیقه
 

حسن بن علی جوهری





حسن‌ بن‌ علی‌ جوهری‌، کنیه‌اش‌ ابومحمد و لقبش‌ مُقَنَّعی‌، محدّثِ ایرانی‌الاصل‌ قرن ‌ پنجم می باشد.


۱ - زندگینامه



در باره شرح‌ احوال ‌ او اطلاع‌ چندانی‌ در دست‌ نیست‌. وی‌ در شعبان ‌ ۳۶۳ در بغداد زاده‌ شد، که‌ به‌ اشتباه‌ ۴۶۳ آورده‌ است‌.
[۱] خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ بغدادی، ج‌ ۸، ص‌ ۳۹۸.
[۲] عبدالکریم بن محمد سمعانی، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۶، الانساب.
در اصل‌ شیرازی ‌ بود و در بغداد می‌زیست‌.
[۳] خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ بغدادی، ج۸، ص۳۹۸.
[۴] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۶.


۱.۱ - سبب شهرت


شهرتِ وی‌ به‌ جوهری‌، به‌ سبب‌ اشتغالش‌ به‌ کار جواهر فروشی ‌ بود
[۵] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۵.
چنان‌که‌ دلیل‌ ملقب ‌ شدنش‌ به‌ «مقنّعی‌» (نقابدار یا کلاهخود پوشیده‌) هم‌ این‌ بود که‌ به‌ رسم‌ مصریان ‌ و علمای‌ آن‌ دوره‌ طیلسان‌ می‌پوشید و تحت الحنک‌ داشت‌
[۶] ذهبی‌، سیر اعلام النبلاء، ج‌ ۱۸، ص‌ ۶۹.
[۷] ابن‌عماد، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ج‌ ۳، ص‌ ۲۹۲.


۲ - بعد علمی



جوهری‌ از کودکی‌ به‌ تعلم ‌ پرداخت‌ و به‌ ابوبکر احمدبن‌ جعفربن‌ مالک‌ قَطیعی‌ پیوست‌ و کتابهایی ‌ چون‌ مسندالعشره، مسند اهل‌البیت‌ و نیز قطیعیات‌ را از او روایت ‌ کرد.
[۸] خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ بغدادی، ج۸، ص۳۹۸.
[۹] ذهبی‌، سیر اعلام النبلاء، ج‌ ۱۸، ص‌ ۶۹.
وی‌ آخرین‌ کسی‌ است‌ که‌، به‌ طریقسماع ‌ و اجازه ‌، از قطیعی‌ روایت کرده ‌است‌.
[۱۰] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۵.
[۱۱] ذهبی‌، سیر اعلام النبلاء، ج‌ ۱۸، ص‌ ۶۹.

جوهری‌ از [[|مشایخ]] ‌ دیگری‌ چون‌ ابن‌صالح‌ ابهری‌، ابن‌العباس‌ وراق‌، ابن‌ اسحاق‌ صفار و دیگران‌ حدیث ‌ نقل‌ کرده‌ است‌.
[۱۲] ابن‌جوزی‌، المنتظم‌ فی‌ تاریخ‌الملوک‌ و الامم‌، ج‌ ۱۶، ص‌ ۷۶ـ۷۷، چاپ‌ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی‌ عبدالقادر عطا، بیروت‌ ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
همچنین‌ راویانی ‌ چون‌ ابونصربن‌ ماکولا، ابوعلی‌ بردانی‌، احمدبن‌ بدران‌ حلوانی‌، حسن‌بن‌ احمد سقلاطونی‌ و دیگران‌ از وی‌ حدیث‌ نقل‌ کرده‌اند.
[۱۳] ذهبی‌، سیر اعلام النبلاء، ج‌ ۱۸، ص‌ ۶۹ـ۷۰.


۲.۱ - نقل حدیث


جوهری‌ مجالس‌ زیادی‌ هم‌ املا کرده‌
[۱۴] ذهبی‌، سیر اعلام النبلاء، ج‌ ۱۸، ص‌۶۹.
که‌ تاریخ ‌ نخستین‌ املای‌ وی‌ بنا به‌ نوشته ابن‌جوزی‌
[۱۵] ابن‌جوزی‌، المنتظم‌ فی‌ تاریخ‌الملوک‌ و الامم‌، ج‌ ۱۶، ص‌۷۷، چاپ‌ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی‌ عبدالقادر عطا، بیروت‌ ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
رمضان ‌ سال‌ ۴۴۱، یعنی‌ سیزده‌سال‌ پیش‌از مرگش‌، است‌. خطیب‌ بغدادی‌، معاصر وی‌ بوده‌ و روایاتی‌ از او اخذ کرده‌ است‌.
[۱۶] ابن‌جوزی‌، المنتظم‌ فی‌ تاریخ‌الملوک‌ و الامم‌، ج‌ ۱۶، ص‌۷۷، چاپ‌ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی‌ عبدالقادر عطا، بیروت‌ ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
همچنین‌ سمعانی‌
[۱۷] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۶.
نقل‌ کرده‌ است‌ که‌ کسی‌ جز محمدبن‌ عبدالباقی‌ انصاری‌، با سند متصل‌ و به‌ طریق‌ سماع‌، از جوهری‌ برای‌ او (سمعانی‌) روایت‌ نکرده‌ است‌.

۳ - علاقه مندی ها



جوهری‌ به‌ گردآوری‌ کتاب‌ علاقه‌مند بود واز بسیاری‌ از کتابها دو نسخه ‌ داشت‌ و بر روی‌ آنها قید کرده‌ بود که‌ آنها را از چه‌ کسی‌ سماع‌ کرده‌ است‌.
[۱۸] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۶.

وی‌ همچنین‌ به‌ شعر و ادب‌ وهمنشینی‌ با پادشاهانعلاقه ‌ داشت‌.
[۱۹] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۶.
وثاقت ‌ و امانت‌داری جوهری‌ را در نقل‌ حدیث‌، شرح‌حال‌نویسان‌ وی‌ با الفاظ ‌ گوناگون‌ وصف‌ کرده‌ و ستوده‌اند.
[۲۰] خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ بغدادی، ج۸، ص۳۹۸.
[۲۱] ابن‌جوزی‌، المنتظم‌ فی‌ تاریخ‌الملوک‌ و الامم‌، ج‌ ۱۶، ص‌۷۷، چاپ‌ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی‌ عبدالقادر عطا، بیروت‌ ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
[۲۲] ذهبی‌، سیر اعلام النبلاء، ج‌ ۱۸، ص‌ ۶۸.


۴ - وفات



جوهری‌ در ۷ ذیقعده ۴۵۴ در بغداد وفات‌ یافت‌ و گورستانِ باب‌ ابرز دفن ‌ شد.
[۲۳] خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ بغدادی، ج۸، ص۳۹۸.
[۲۴] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۶.
[۲۵] ابن‌جوزی‌، المنتظم‌ فی‌ تاریخ‌الملوک‌ و الامم‌، ج‌ ۱۶، ص‌۷۷، چاپ‌ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی‌ عبدالقادر عطا، بیروت‌ ۱۴۱۲/۱۹۹۲.


۵ - فهرست منابع‌



(۱) ابن‌جوزی‌، المنتظم‌ فی‌ تاریخ‌الملوک‌ و الامم‌، چاپ‌ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی‌ عبدالقادر عطا، بیروت‌ ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
(۲) ابن‌عماد، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب.
(۳) خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ بغدادی.
(۴) ذهبی‌، سیر اعلام النبلاء.
(۵) عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب.

۶ - پانویس


 
۱. خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ بغدادی، ج‌ ۸، ص‌ ۳۹۸.
۲. عبدالکریم بن محمد سمعانی، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۶، الانساب.
۳. خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ بغدادی، ج۸، ص۳۹۸.
۴. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۶.
۵. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۵.
۶. ذهبی‌، سیر اعلام النبلاء، ج‌ ۱۸، ص‌ ۶۹.
۷. ابن‌عماد، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ج‌ ۳، ص‌ ۲۹۲.
۸. خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ بغدادی، ج۸، ص۳۹۸.
۹. ذهبی‌، سیر اعلام النبلاء، ج‌ ۱۸، ص‌ ۶۹.
۱۰. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۵.
۱۱. ذهبی‌، سیر اعلام النبلاء، ج‌ ۱۸، ص‌ ۶۹.
۱۲. ابن‌جوزی‌، المنتظم‌ فی‌ تاریخ‌الملوک‌ و الامم‌، ج‌ ۱۶، ص‌ ۷۶ـ۷۷، چاپ‌ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی‌ عبدالقادر عطا، بیروت‌ ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
۱۳. ذهبی‌، سیر اعلام النبلاء، ج‌ ۱۸، ص‌ ۶۹ـ۷۰.
۱۴. ذهبی‌، سیر اعلام النبلاء، ج‌ ۱۸، ص‌۶۹.
۱۵. ابن‌جوزی‌، المنتظم‌ فی‌ تاریخ‌الملوک‌ و الامم‌، ج‌ ۱۶، ص‌۷۷، چاپ‌ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی‌ عبدالقادر عطا، بیروت‌ ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
۱۶. ابن‌جوزی‌، المنتظم‌ فی‌ تاریخ‌الملوک‌ و الامم‌، ج‌ ۱۶، ص‌۷۷، چاپ‌ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی‌ عبدالقادر عطا، بیروت‌ ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
۱۷. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۶.
۱۸. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۶.
۱۹. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۶.
۲۰. خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ بغدادی، ج۸، ص۳۹۸.
۲۱. ابن‌جوزی‌، المنتظم‌ فی‌ تاریخ‌الملوک‌ و الامم‌، ج‌ ۱۶، ص‌۷۷، چاپ‌ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی‌ عبدالقادر عطا، بیروت‌ ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
۲۲. ذهبی‌، سیر اعلام النبلاء، ج‌ ۱۸، ص‌ ۶۸.
۲۳. خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ بغدادی، ج۸، ص۳۹۸.
۲۴. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج‌ ۲، ص‌ ۱۲۶.
۲۵. ابن‌جوزی‌، المنتظم‌ فی‌ تاریخ‌الملوک‌ و الامم‌، ج‌ ۱۶، ص‌۷۷، چاپ‌ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی‌ عبدالقادر عطا، بیروت‌ ۱۴۱۲/۱۹۹۲.


۷ - منبع


دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «حسن بن علی جوهری»، شماره۵۲۳۰.    






آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.